بانک های لیزینگی؛ رویکردی نوآورانه

* محمد هادی موقعی تاکنون آن چه که از رابطه بانکداری و لیزینگ شنیده ایم تاسیس لیزینگ توسط بانک ها بوده است. امروزه تعداد زیادی از شرکت های لیزینگ در جهان از شرکت های سرمایه پذیر بانک ها هستند و در ایران نیز حدود 40 درصد شرکت های لیزینگ وابسته به بانک ها هستند. اما در دنیا رویکرد دیگری نیز وجود دارد و آن تاسیس بانک توسط شرکت های لیزینگ است. به این شکل که یک شرکت لیزینگ در مجموعه شرکت های خود یک بانک نیز دارد. تجربیات خوبی در این زمینه وجود دارند. توانایی شرکت لیزینگ در مدیریت نقدینگی، بازاریابی، کنترل ریسک و وصول مطالبات، تامین کالا و دارایی ها برای مشتریان و مهم تر از همه داشتن شبکه کارگزاران وجور کنندگان معامله و نمایندگی های متنوع در حوزه های مختلف عملیاتی، به شرکت لیزینگ این جرات وجسارت را میدهد که بتواند یک بانک را برای تامین مالی عملیات خود تاسیس نماید.

* محمد هادی موقعی
روزنامه جهان صنعت شماره 3957 مورخ 20 تیر 1397

تاکنون آن چه که از رابطه بانکداری و لیزینگ شنیده ایم تاسیس لیزینگ توسط بانک ها بوده است. امروزه تعداد زیادی از شرکت های لیزینگ در جهان از شرکت های سرمایه پذیر بانک ها هستند و در ایران نیز حدود 40 درصد شرکت های لیزینگ وابسته به بانک ها هستند. اما در دنیا رویکرد دیگری نیز وجود دارد و آن تاسیس بانک توسط شرکت های لیزینگ است. به این شکل که یک شرکت لیزینگ در مجموعه شرکت های خود یک بانک نیز دارد. تجربیات خوبی در این زمینه وجود دارند. توانایی شرکت لیزینگ در مدیریت نقدینگی، بازاریابی، کنترل ریسک و وصول مطالبات، تامین کالا و دارایی ها برای مشتریان و مهم تر از همه داشتن شبکه کارگزاران وجور کنندگان معامله و نمایندگی های متنوع در حوزه های مختلف عملیاتی، به شرکت لیزینگ این جرات وجسارت را میدهد که بتواند یک بانک را برای تامین مالی عملیات خود تاسیس نماید. بانک در بستر قانونی خود جذب منابع مالی می کند و برای مصرف آن فقط در شبکه لیزینگ صاحب خود منابع را اعطا می نماید. شاید با مجموعه مقررات و آئین نامه ها و نظام نظارتی بانکی در ایران این رویکرد مشکلاتی را در ماموریت بانک ها ایجاد نماید ولی در واقع رسالت بانک هدایت اعتبارات و سرمایه گذاری ها است و این هدایت به خوبی با شرکت های لیزینگ متخصص صورت می پذیرد.

شرکت های لیزینگ خلاق یک شبکه متنوع کالایی دارند که برای هر یک مدل کسب و کار و مشتری مداری خاصی را تعریف کرده اند. مثلا در بخش تجهیزات و مبلمان اداری تا 500 هزار دلار کلیه نیاز شرکت ها و دارندگان دفاتر اداری را در این حوزه تامین می کنند. در بخش تاسیسات ساختمانی تا 1000000 دلار هر نوع نیاز اقلام تاسیساتی را تامین می نمایند و حتی خدمات سیم کشی و لوله کشی و نصب اقلام برقی و روشنایی را به خدمات خود اضافه می کنند تا زنجیره خدمات برای مشتری کامل باشد. هدف فقط تامین مالی خرد با رویکرد های متنوع است نه وام دهی معمولی. در بخش توسعه تجهیزات تولید غذا و خدمات رستوران ها نیز حرف برای گفتن زیاد است. در بخش توزیع مواد غذایی بیشتر از این ها حرف دارند. حوزه دیگری که منابع را به خوبی جذب می نماید حوزه تولید انرژی و انرژی های جایگزین است. یکی از شرکت های لیزینگ در آمریکا به نام LCA تعداد 34 بخش عملیاتی در حوزه های تجهیزات و دارایی ها دارد. LCA خود دارای یک بانک است که پوشش تامین مالی این 34 بخش عملیاتی را به عهده دارد.
یک تجربه دیگر در جهان هم قابل توجه است. MARLIN GROUP یک شبکه بزرگ خدمات لیزینگ است ولی با این تفاوت که تمامی عناصر تاثیر گذار شبکه در حوزه مدیریتی و هولدینگ خود قرار داده است. یکی از این عناصر بانک مخصوص مارلین گروپ است. مارلین گروپ یک بانک دارد تا سپرده ها را جمع آوری و فقط در حوزه های خلاق ونوآورانه گروه خدمات تجاری و تامین مالی مارلین استفاده کند زیرا خود میداند که منابع در کجا مصرف شده و تحت مدیریت و کنترل خود قرار دارد. با پشتوانه این بانک است که شرکت لیزینگ می تواند مزیت بزرگی را در رقابت به خود اختصاص دهد و این مزیت چیزی نیست جز یک شبکه بزرگ تجاری وتامین مالی. سگمنت یا بخشی از بازار را که مشخصا مارلین دراین مورد برآن تمرکز دارد موارد زیر هستند:



· به عنوان وام دهنده درسطح ملی به کسب وکارهای کوچک



· تامین مالی تجهیزات برای مبالغ از5000 دلارتا 5000000 دلارازطریق لیزینگ



· انعقاد قراردادهای تجاری با گروه بسیار وسیعی ازتولیدکنندگان وفروشندگان



· تمرکزبرخدمات فروش به گروهی تحت عنوان channel customers که بازارهدف شرکت نیزهست



· طراحی عملیات زیرساختی برای اداره حجم های با گردش بالا با قیمت پایین به صورتی موثر



· طراحی سیستمهای اعتباری لیزینگی برای صنعت IT



وضعیت ایران



در ایران نیز این رویکرد قابل اجرا است. حوزه هایی که می تواند در این زمینه با حضور یک شرکت لیزینگ دارای بانک متحول شوند شامل حوزه های جایگزینی ناوگان حمل و نقل هوایی ، ریلی ، جاده ای و دریایی است. حوزه مسکن نیز با همین روش می تواند متحول شود. چالش اصلی شرکت های لیزینگ در ایران تامین مالی است. وابستگی آن ها به منابع مالی بانکی و بازار سرمایه و سهامداران محدویت های زیادی را برای دسترسی های سریع و آسان به منابع مالی ایجاد کرده است. شرکت لیزینگ همیشه در مذاکرات خود باید یک صندلی برای منبع تامبن مالی خالی بگذارد و این صندلی معمولا در طول مذاکرات لیزینگ خالی می ماند. اگر یک شرکت لیزینگ با مهارت ها وچابکی خود دارای یک بانک باشد به راحتی می تواند در مذاکرات خود در جایگزینی ناوگان حمل و نقل روی نرخ تامین مالی و نرخ مورد انتظار وحجم منابع تصمیم گیری نماید.



یک سؤال مهم این است که شرکت های لیزینگ در ایران با سرمایه حداقل 100 میلیارد ریال چگونه می توانند یک بانک را تاسیس نمایند؟ در حالی که حد اقل سرمایه برای تاسیس بانک چندین برابر لیزینگ است. پاسخ ساده است. باید مجوز تاسیس لیزینگ های بزرگ نیز داده شود. شرکت های لیزینگی که می توانند برای 50 هزار دستگاه کامیون و کشنده و یا 200 هزار خودرو شبکه مسافری و یا 10 دستگاه هواپیما شبکه بازاریابی ، اعتبار سنجی ، قرارداد و وصول و نظارت را طراحی نمایند و مدیریت این دارایی ها را در مدل های اجاره های مالی و یا حتی عملیاتی به عهده گیرند. حداقل حجم منابع برای این هر یک از این حوزه ها با آمار برآوردی که دارایی ها که مثال زدیم 30 هزار میلیارد تومان منابع مالی نیاز داریم. سرمایه 8 بانک بزرگ خصوصی کشور 10 هزار میلیارد تومان است که 50 درصد آن متعلق به بانک پاسارگاد است. مجموع سرمایه شرکت های لیزینگ کشور در سال 1395 حدود 1700میلیارد تومان است یعنی به اندازه جمع سرمایه بانک های سرمایه، ایران زمین و آینده. میزان حد اقل سرمایه برای تاسیس یک بانک خصوصی 400 میلیارد تومان و برای تاسیس یک مؤسسه اعتباری غیر بانکی 300 میلیارد تومان است. سایر رویکرد های تاسیس به بانک های مشترک ایرانی و خارجی و یا تعاونی های اعتباری محدود می شود.



مشکل کجاست؟



مشکل این جاست که بانک ها برای توزیع اعتبارت خرد چابک نیستند و بوروکراسی طولانی و معضلات ترازنامه ای و بحران نظام بانکی آن ها را از پرداختن به این موضوع باز داشته است. از طرفی سرمایه شرکت های لیزینگ و مقررات ناظر بر ان ها آن قدر کوچک و محدود است که برای ورود این صنعت نوآورانه و خلاق باید وابستگی کامل به منابع بانکی داشت. از طرفی مشکل تامین مالی خرد در بخش های حیاتی و زیر ساختی و اشتغال زای کشور همچنان باقی است. پس چه باید کرد؟ رجوع لیزینگ های به بازار سرمایه و بدهی فقط می تواند بخش ناچیزی از این پتانسیل بزرگ جذب منابع مالی را پاسخ گوید. ارکان انتشار اوراق و ابزارهای مالی و هزینه های ثابت و نرخ های بازدهی مورد انتظار و ریسک های متصور از دیدگاه سازمان بورس عرصه زیادی را برای این نوع تامین مالی گسترده باز نمی نماید ولی قطعا نگاه ها از آن برداشته نمی شود بلکه به هر حال باید به سمت بازار بدهی برویم. ولی کافی نیست. مشکل این جاست که لیزینگ برای یروز توانمندی های خود نیاز به یک منبع مالی مستقل دارد.



بانک لیزینگی



بانک لیزینگی بانکی است که توسط یک یا چند شرکت لیزینگ تاسیس شده است. این بانک مثل بانک های دیگر نسبت به ارائه انواع خدمات بانکی به عموم مردم اقدام می کند. با این تفاوت که مصارف منابع جمع آوری شده طبق برنامه های عملیاتی شرکت یا شرکت های لیزینگ مؤسس صورت می گیرد. در این بانک به مشتریان خدمات گسترده ای از ناحیه لیزینگ های صاحب بانک ارائه می شود. به نوعی یک بانک تخصصی است که برای یک حوزه خدمت رسانی کسب و کارها با رویکرد لیزینگ تاسیس شده است. در بانک لیزینگی کلیه مشتریانی که باید کالاها و تجهیزات خود را از شبکه لیزینگ دریافت نمایند اقدام به گشایش حساب می کنند. همچنین تمامی تامین کنندگان و فروشندگانی که با شرکت لیزینگ قرارداد و تفاهم نامه های همکاری دارند در این بانک حساب داشته و خدمات متعارف بانکداری را دریافت می نمایند. کلیه سرمایه گذاران و طرف های قرارداد های عاملیت با شرکت لیزینگ صاحب بانک نیز در این بانک حساب افتتاح نموده و خدمات دریافت می نمایند. از طرفی عموم مردم جامعه نیز از طریق شبکه بازاریابی بانک نسبت به تودیع سپرده های خود نزد بانک اقدام و از دریافت سود از محل عملیات تخصصی بهره مند خواهند شد.



مزایای بانک لیزینگی



بانک های لیزینگی می توانند مزایای زیادی داشته باشند.



1- اولین مزیت آنان برقراری یک ارتباط مثبت با اعتقادات مردم است. مردم نسبت به شبهه در عملیات بانکی و ربوی بودن برخی از آن ها و بخصوص با وضعیت اخیر تعدای از مؤسسات اعتباری حساس هستند. این که یک بانک کلیه وجوه را صرف تامین کالاها و دارایی های شرکت یا شرکت های لیزینگ صاحب بانک نموده و صورت ریز این دارایی ها و مستاجران آن ها و مشخصات قرارداد ها در دسترس باشد نکته بسیار مهمی برای افکار عمومی است. مصرف مستقیم منابع مالی بانک در پروژه های لیزینگ مثل پروزهای نوسازی ناوگان و زیر ساخت ها، تامین گسترده تجهیزات درمانی وبیمارستانی و تامبن تجهیزات معادن و .... از دیدگاه عموم و همچنین سیاست گذاران در راستای توسعه و اشتغال زایی تلقی می شود.



2- دومین مزیت بانک های لیزینگی کاهش شدید ریسک آنان در مقایسه با بانک های موجود است. بانک های لیزینگی مطالبات معوق ندارند؛ زیرا منابع آنان به سمت راست ترازنامه شرکت لیزینگ صاحب بانک منتقل می شود. بدهکاران شرکت لیزینگ صاحب بانک، مستاجرانی هستند که دارایی ها و تجهیزات مشخصی را برای بهره برداری در اختیار داشته و قبلا توسط شرکت لیزینگ و یا حتی خود بانک ارزیابی شده اند. مالکیت دارایی های مورد اجاره به نام لیزینگ است و در اصل کسی که صاحب بانک است مالک دارایی هایی است که منابع آن از طریق بانک وابسته به خودش تامین شده است. شرکت لیزینگ صاحب بانک، همواره ریسک را کنترل می کند و با برون سپاری مکانیزم های نظارتی و وصول و سازماندهی چابک و سریع می تواند مطالبات را با سرعت وصول نماید.



3- سومین مزیت لیزینگ بانکی سهولت در عملیات بانکی و حسابداری است. زیرا مشتری بانک شرکت لیزینگ است و یا مشتریان شرکت لیزینگ. گستردگی و تنوع و ایجاد حساب های مختلف اعطای تسهیلات کاهش می یابد.



4- چهارمین مزیت بانک های لیزینگی توانایی سرعت دهی و افزایش گردش مالی است. این بانک ها می توانند اسناد وصولی شرکت لیزینگ صاحب خود را تنزیل و قبل از سررسید وجوه آن را به شرکت لیزینگ پرداخت تا چرخه تجاری شبکه خدمات تجاری و مالی شرکت لیزینگ با سرعت و توانایی مالی بهتری به کار خود ادامه دهد. بانک نیز با دریافت اسناد تجاری لیزینگ سهامدار خود به شکلی منابع اعطایی خود را باز یافته و نگرانی کمتری برای ریسک عدم وصول دارد.



5- پنجمین مزیت بانک های لیزینگی این است که نیازی به سرمایه گذاری در شرکت های وابسته و مصرف منابع در سرمایه گذاری های دیگر نیستند زیرا خود توسط یک شرکت تخصصی در حوزه تامین مالی تجهیزات تاسیس شده اند و تابع سیاست های عملیاتی و تجاری او هستند. به عبارتی تخصص و توان مندی لیزینگ صاحب بانک اجازه مصرف منابع در حوزه های دیگر را نمی دهد.



راه کار ها



برای اجرای این ایده می توان در قانون و مقررات مربوط به تاسیس بانک ها و مؤسسات اعتباری، نوعی بانک یا مؤسسه اعتباری غیر بانکی را با همین مقصد ومنظور تعریف نمود. کشور آن قدر نیاز به خلاقیت در توسعه نظام مالی دارد که ارزش اضافه نمودن این بخش به قوانین و مقررات را داشته باشد. مشخص نمودن شرایط احراز شرکت های لیزینگ مؤسس بانک یا مؤسسه اعتباری، حد اقل سرمایه بانک لیزینگی و مقررات نظارتی مخصوص برای اطمینان از عدم انحراف از ماموریت این گونه بانک های جدید و نوآورانه می تواند گشایشی را در نظام تامین مالی کشور و از طرفی توسعه صنعت لیزینگ را به دنبال داشته باشد.